تپه هگمتانه همدان | تاریخچه، معماری و راهنمای بازدید

هگمتانه، هویت ایران‌زمین

همدان، نگین درخشان فلات ایران، شهری است که قدمت آن به هزاره سوم پیش از میلاد بازمی‌گردد. این شهر کهن، با جاذبه‌های تاریخی بی‌شمار خود، هر گردشگری را به سفری عمیق در گذر زمان دعوت می‌کند. در میان این گنجینه‌های بی‌بدیل، نام «تپه هگمتانه همدان» همچون ستاره‌ای پرنور می‌درخشد؛ تپه‌ای باستانی که بیش از ۳۰۰۰ سال قدمت دارد و نه تنها از کهن‌ترین تپه‌های ایران، بلکه گنجینه‌ای ارزشمند از تاریخ، فرهنگ و تمدن ایران و جهان به شمار می‌رود.

هگمتانه، شهر کهن در همدان

هگمتانه، این شهر باشکوه که زمانی پایتخت نخستین امپراتوری آریایی‌ها بود، اکنون با ثبت جهانی در یونسکو، جایگاه خود را به عنوان یکی از مهم‌ترین میراث‌های بشری تثبیت کرده است. با ما در همدان ۱۸ همراه باشید تا پرده از رازهای این کهن‌شهر برداریم و در کوچه پس کوچه‌های تاریخ آن قدم بزنیم؛ جایی که هویت ایران‌زمین شکل گرفت و داستان پادشاهان و امپراتوری‌های بزرگ روایت شد.

هگمتانه کجاست؟ سفری به قلب تاریخ همدان

هگمتانه کجاست؟ این سؤالی است که هر علاقه‌مند به تاریخ و تمدن ایران در ابتدای سفر خود به همدان می‌پرسد.

تپه هگمتانه همدان در واقع در مرکز شهر همدان قرار دارد، محوطه‌ای باستانی که به شکل پشته‌ای بیضی‌شکل در دل بافت قدیمی شهر واقع شده است. این موقعیت مرکزی، دسترسی به آن را برای گردشگران بسیار آسان کرده است.

تصور کنید در خیابان‌های پرجنب‌وجوش شهر همدان قدم می‌زنید و ناگهان با تپه‌ای عظیم روبرو می‌شوید که گویی از دل خاک سر برآورده است. این تپه، با مساحتی حدود ۳۰ هکتار که برخی منابع تا ۴۰ هکتار و با احتساب بخش‌های تملک شده حتی تا ۷۵ هکتار نیز عنوان کرده‌اند، در حد فاصل خیابان اکباتان، خیابان شهدا و بلوار هگمتانه جای گرفته است. ضلع غربی آن به بازار همدان منتهی می‌شود و این خود نشان‌دهنده پیوستگی زندگی امروز با تاریخ کهن است.

تاریخچه تپه هگمتانه،کهن‌ترین پایتخت ایران

تاریخچه تپه هگمتانه داستانی پرفرازونشیب و شگفت‌انگیز است که از هزاره اول پیش از میلاد آغاز شده و تا به امروز ادامه دارد. این تپه با شکوه، شاهد رویدادهای بسیاری در طول حکومت‌های مختلف بوده و هر لایه از خاک آن، حکایتی از شکوه و عظمت امپراتوری‌های گذشته ایران را روایت می‌کند.

ریشه نام هگمتانه و همدان

قبل از غرق شدن در لایه‌های تاریخی، بد نیست نگاهی به ریشه نام این شهر باستانی بیندازیم. نام «هگمتانه» در متون مختلف باستانی اشکال گوناگونی دارد. در زبان یونانی باستان به مادها “میدوی” گفته می‌شد و در فارسی باستان این واژه به صورت «مادا» آمده است. آشوری‌ها و اکدی‌ها آن را «مادایا» می‌خواندند و در متون عبری نیز «مادای» ثبت شده است. زبان‌شناس لهستانی، وایچیخ اسکالومفسکی، تبار این واژه را به ریشه‌ای در زبان نیاهند و اروپایی به شکل «مد» بازمی‌گرداند که معنی آن «میان» یا «مرکز» است.

در کتیبه‌های داریوش بزرگ در بیستون، نام این شهر به صورت «هَمگمَتانَ» در فارسی باستان، «اَگ-مَ-دَ-نَ» در ایلامی و «اَ-گَ-مَ-تَ-نُ» در اکدی ثبت شده است. واژه «هگمتانه» معمولاً از «هَنگمَتَ» یا «هِنَگمَن» به معنای «محل گردهمایی» مشتق شده است. این نام نشان از اهمیت این مکان به عنوان محل تجمع و تصمیم‌گیری‌های مهم در دوران باستان دارد. برخی منابع دیگر نیز اشاره کرده‌اند که نام «همدان» از ترکیب کلمات «هـم» به معنای «با هم» و «دان» به معنای «گنجایش» تشکیل شده و در نهایت به معنای «مجلس متحده» است. این تعابیر همگی بر ماهیت اجتماعی و سیاسی این شهر تأکید دارند. جالب است بدانید که یونانیان آن را «اکباتان» یا «اکباتانا» می‌نامیدند، نامی که امروزه نیز در عبارت «هگمتانه همدان (Ecbatana)» دیده می‌شود.

تپه هگمتانه در دوره مادها

تپه هگمتانه همدان بیش از هر چیز با دوران مادها گره خورده است. این تپه باستانی، پایتخت نخستین دولت قدرتمند آریایی در ایران بود که در قرن هشتم پیش از میلاد توسط دیاکو، اولین شاه ماد، بنیان‌گذاری شد. دیاکو با اتحاد قبایل مادی در غرب فلات ایران، حکومتی مقتدر را تشکیل داد و هگمتانه را به عنوان مرکز سیاسی و اداری خود برگزید. این شهر، در طول حکومت مادها، هم به عنوان پایتخت تابستانی و هم زمستانی پادشاهان مورد استفاده قرار می‌گرفت.

هرودوت، تاریخ‌نگار مشهور یونانی، توصیف شگفت‌انگیزی از پایتخت مادها ارائه می‌دهد. او از هفت قلعه تو در تو سخن می‌گوید که هر کدام بلندتر از دیگری بودند و قصر پادشاهی و خزانه‌داری در قلعه هفتم، یعنی درونی‌ترین قلعه، قرار داشت. هر قلعه با رنگی خاص تزئین شده بود که به ترتیب شامل سفید، سیاه، ارغوانی، آبی، نارنجی، سیمین و زرین می‌شد و این رنگ‌آمیزی به تقلید از قصرهای بابل انجام شده بود. این توصیف‌ها نشان‌دهنده شکوه و عظمت جهانی هگمتانه در آن دوران است.

فشار مداوم آشوری‌ها بر اقوام ساکن فلات ایران، یکی از دلایل اصلی اتحاد مادها و تقویت شهرهایی مانند اکباتان (همدان امروزی) بود. دیاکو، که به گفته هرودوت، از میان مردم انتخاب شد و به عدالت شهره بود، برای نخستین بار مرکزیت سیاسی را در هگمتانه (اکباتان) ایجاد کرد. پس از او، فرورتیش، هوخشتره (سیاکسار) و ایشتوویگو بر تخت نشستند. هوخشتره، ارتش ماد را متحول کرد و برای اولین بار با بابلیان متحد شد تا علیه دشمن مشترک خود، یعنی آشوریان، بجنگند. این اتحاد منجر به سقوط شهرهای مهمی چون آشور و نینوا شد.
مادها مردمی با باورهای مذهبی عمیق بودند و علاوه بر میثرا (مهر)، خدایان بزرگی مانند اهورامزدا و آناهیتا را نیز می‌پرستیدند. تکوک طلایی بز کوهی کشف شده در همدان، تنها یکی از نشانه‌های فرهنگ غنی و آیین‌های پیچیده این دوران است.

تپه هگمتانه در دوره هخامنشیان

در سال ۵۵۰ پیش از میلاد، با پیروزی کوروش کبیر بر ایشتوویگو، آخرین شاه ماد، حکومت از مادها به پارس‌ها منتقل شد. اما این پایان اهمیت هگمتانه نبود؛ برعکس، این شهر به عنوان یکی از مراکز مهم امپراتوری هخامنشی درآمد و به دلیل موقعیت جغرافیایی استراتژیک و آب‌وهوای مطبوع، به پایتخت تابستانی هخامنشیان تبدیل شد. مورخان از این مکان به عنوان محل خزانه‌داری پارس‌ها نیز یاد می‌کنند.

 کاخی داریوش اول 

داریوش اول، کاخی بزرگ و باشکوه در هگمتانه ساخت که مورد ستایش بسیاری از مورخان و جهانگردان قرار گرفت. این شهر در مسیر «راه شاهی»، جاده‌ای که سارد را به شوش متصل می‌کرد، قرار داشت و از این رو نقش مهمی در ارتباطات و تجارت امپراتوری ایفا می‌کرد. حتی پس از حمله اسکندر و ویرانی‌هایی که در دوران داریوش سوم به هگمتانه وارد شد، این شهر همچنان به عنوان یک مرکز قدرت مطرح بود. نفوذ مادها حتی پس از فروپاشی سیاسی‌شان از بین نرفت و کوروش کبیر ساختار پادشاهی ماد را حفظ کرد و از آن در امپراتوری هخامنشی استفاده نمود. او حتی خود را «شاه ماد» نیز می‌خواند و لقب «شاه شاهان» که اولین بار در دربار مادها به کار رفته بود، را برای خود به کار می‌برد.

هگمتنه در دوره اشکانیان

حکومت اشکانیان یا پارت‌ها، که توسط ارشک یکم تأسیس شد، نیز اهمیت هگمتانه را درک کرده بود. این شهر در دوران اشکانیان، همانند دوره‌های پیشین، به عنوان یکی از مراکز مهم حکومتی و نظامی مورد توجه قرار گرفت و به عنوان یکی از پایتخت‌های تابستانی آنان مورد استفاده قرار می‌گرفت.

هگمتانه همدان (Ecbatana) در دوران پارت‌ها تاریخ پرفرازونشیبی را از سر گذراند و بارها توسط مدعیان قدرت به تصرف بیگانگان درآمد. با این حال، شواهد موجود از جمله سنگ‌نبشته یونانی روی تندیس هرکول در بیستون کرمانشاه نشان می‌دهد که هگمتانه تا زمان پادشاهی مهرداد یکم نیز پابرجا بوده است. پارت‌ها با پذیرش سنت‌های هلنی و ترکیب آن با فرهنگ بومی، زمینه‌ساز نوزایی فرهنگی ایران شدند که تأثیر آن در معماری، هنر و سکه‌های به‌جا مانده از آن دوران مشهود است.

 هگمتانه در دوره ساسانیان

در دوره ساسانیان (۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی)، به رهبری اردشیر بابکان، بنیان‌گذار این سلسله، هگمتانه همچنان به عنوان یکی از شهرهای مهم ایران نقش‌آفرینی می‌کرد. اگرچه تیسفون پایتخت اصلی ساسانیان بود، اما هگمتانه به دلیل موقعیت جغرافیایی و تاریخی خود، اهمیت ویژه‌ای برای پادشاهان ساسانی داشت.

این شهر در دوره ساسانیان نیز به عنوان مرکز اداری و نظامی منطقه غربی امپراتوری عمل می‌کرد و محل استقرار نیروهای نظامی و اداری بود. ساسانیان با توجه به اهمیت استراتژیک هگمتانه، به توسعه و تقویت زیرساخت‌های شهری آن پرداختند، بناهای عمومی، کاخ‌ها و معابد زرتشتی را احداث و بناهای قدیمی را بازسازی کردند. سیستم‌های آبرسانی و راه‌های ارتباطی نیز در این دوران بهبود یافتند. در نهایت، این شهر باشکوه در تاریخ پنجم ربیع‌الاول سال ۲۱ هجری قمری (۱۴ فوریه ۶۴۲ میلادی) در جنگ نهاوند توسط اعراب مسلمان فتح شد و به مرکز استان تبدیل گردید. با این فتح، دوران درخشان هگمتانه همدان به عنوان پایتخت‌های حکومتی به پایان رسید، اما میراث آن همچنان زیر خاک نفس می‌کشد.

هگمتانه، نبوغ شهرسازی باستانی

یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های تپه هگمتانه همدان، معماری بی‌نظیر و شهرسازی پیشرفته آن است که در نوع خود در دوران باستان کم‌نظیر بوده. شواهد به دست آمده از حفاری‌ها حاکی از آن است که شهر باستانی هگمتانه دارای معماری و نقشه‌ای بسیار منظم بوده است.

هفت قلعه تو در تو: نماد قدرت و دفاع

تصور کنید شهری که با هفت قلعه متحدالمرکز و تو در تو، به گونه‌ای که هر قلعه بلندتر از قلعه بیرونی خود است، ساخته شده باشد. این ساختار دفاعی بی‌نظیر، نه تنها جنبه نظامی داشت، بلکه نمادی از قدرت و شکوه پادشاهی مادها نیز بود. در مرکز این مجموعه، قلعه هفتم قرار داشت که به عنوان کاخ پادشاهی و خزانه‌داری مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

همانطور که قبلاً اشاره شد، هر یک از این قلعه‌ها با رنگ‌های خاصی تزئین شده بودند (سفید، سیاه، ارغوانی، آبی، نارنجی، سیمین و زرین) که الهام گرفته از قصرهای بابل بود. مورخان یونانی نیز به استفاده از چوب‌های پوشیده از نقره و طلا در ساخت کاخ هگمتانه اشاره کرده‌اند. تزئینات زیبا و کنده‌کاری‌های فراوان روی درها، ستون‌ها و رواق‌ها، جلوه‌ای بی‌نظیر به این کاخ‌ها می‌بخشید، به طوری که هیچ بخشی از آن بدون تزئینات نقره و طلا یافت نمی‌شد. مصالح اصلی به کار رفته در این بناها شامل خشت خام، آجر و چوب بوده است.

واحدهای مسکونی: زندگی در کنار پادشاهان

نکته جالب دیگر در معماری هگمتانه، قرار گرفتن خانه‌های مسکونی مردم در نزدیکی و مجاورت کاخ بوده است. این امر به دستور دیاکو، اولین پادشاه ماد، برای اسکان قوم ماد در نزدیکی قصر خود صورت گرفته بود. این ساختمان‌ها معمولاً از خشت و گل ساخته می‌شدند و سقف‌های مسطح داشتند.

کاوش‌ها نشان داده‌اند که واحدهای مسکونی به صورت چندطبقه طراحی شده بودند و اتاق‌هایی با اندازه‌های مختلف برای خانواده‌ها داشتند. این اتاق‌ها با درب‌های چوبی و پنجره‌های کوچک نورگیر می‌شدند. حیاط‌های داخلی نیز یکی از ویژگی‌های این واحدها بود که به عنوان فضای مشترک برای فعالیت‌های روزمره استفاده می‌شد و با درختان و گیاهان تزئین می‌گردید. حتی سیستم‌های آبرسانی و فاضلابی ابتدایی نیز در برخی از این واحدها وجود داشته است که نشان از توجه به بهداشت و رفاه ساکنان است. دکتر صراف در کاوش‌های خود،

بقایای معماری خشتی وسیعی را کشف کرده که مطابق با اصول مهندسی و نقشه‌های از قبل طراحی‌شده، بنا شده بودند و خانه‌های مسکونی مربعی‌شکل با پلان قرینه و معابری با عرض ۳/۵ متر بین هر دو واحد ساخته شده بودند.

شبکه آبرسانی عظیم: شاهکار مهندسی آب

شاید بزرگ‌ترین شگفتی هگمتانه، شبکه آبرسانی پیشرفته و منظم آن باشد که در نوع خود در آن دوران بی‌نظیر است. این شبکه شامل کانال‌های زیرزمینی و سرپوشیده‌ای می‌شد که آب را از منابع بیرون شهر به داخل آن منتقل می‌کردند.

در حفاری‌های اخیر، لوله‌ای سرپوشیده به قطر ۱۵ سانتی‌متر در دو سمت کنار حاشیه معبر کشف شده که پیچیدگی و کارآمدی این سیستم را به خوبی نشان می‌دهد. کف کانال‌های عبور آب در هگمتانه با آجرهای مربع و یکدست ساخته شده است که احتمال هدررفت آب را به حداقل می‌رساند. این طراحی هوشمندانه، نشان‌دهنده دانش مهندسی پیشرفته ساکنان هگمتانه همدان در آن دوران است.

معابر منظم و سنگفرش‌شده

علاوه بر این، معابر شهر باستانی هگمتانه با سنگفرش و آجرهای مربع شکل و منظم مزین شده بودند. این نظم در شهرسازی، گواهی بر تمدن پیشرفته‌ای است که در این منطقه شکوفا شده بود. در مجموع، معماری هگمتانه یک نمونه برجسته از شهرسازی در دوران باستان است که نشان‌دهنده توانمندی‌های مهندسی و هنری بی‌نظیر ایرانیان در آن دوره است.

کاوش‌های باستان‌شناسی تپه هگمتانه 

رازهای تپه هگمتانه همدان سالیان دراز زیر خاک نهفته بود تا اینکه کاوش‌های باستان‌شناسی پرده از عظمت این شهر باستانی برداشتند. باستان‌شناسان با تلاش‌های مستمر، تلاش می‌کنند تا نسل امروزی بشر را با گنجینه‌ها و رازهای نهفته در زیر خاک تپه هگمتانه آشنا کنند.

تاریخچه کاوش‌ها

سابقه کاوش‌های باستان‌شناسی در هگمتانه به سال‌های بسیار دور بازمی‌گردد. برخی باستان‌شناسان آغاز کاوش‌ها را سال ۱۸۹۶ می‌دانند، اما نخستین کاوش‌های رسمی در سال ۱۹۱۳ توسط یک هیئت فرانسوی به سرپرستی شارل فوسی از طرف موزه لوور در این نقطه انجام شد. متاسفانه، از نتایج حفاری‌های صورت گرفته توسط این گروه اطلاعات دقیقی منتشر نشد.

پس از آن، کاوش‌ها در فواصل مختلف زمانی ادامه یافت. بین سال‌های ۱۳۶۲ تا ۱۳۷۸، حفاری‌های گسترده‌ای به سرپرستی دکتر محمدرحیم صراف، سرپرست کاوش‌های باستان‌شناسی، صورت گرفت که طی آن ۱۴۰۰۰ متر مربع از بقایای هگمتانه کشف شد. این کاوش‌ها منجر به شناسایی شهر بزرگی در دل خاک شد که امروزه به نام تپه هگمتانه شناخته می‌شود. مجموعاً ۱۴ فصل کاوش باستان‌شناسی توسط کارشناسان داخلی در این مجموعه انجام شده است.

عملیات آزاد سازی این مجموعه باستانی از خانه‌های مسکونی و تجاری که بر روی آن واقع شده بود، از سال ۱۳۴۷ شمسی آغاز شد و تا سال ۱۳۵۳ حدود ۱۵ هکتار از آن تملک گردید. این اقدامات زمینه‌ساز کاوش‌های علمی وسیع‌تر شد.

کشف لایه‌های مختلف تمدنی

این کاوش‌ها منجر به کشف بقایای مهمی از جمله دیوارهای خشتی، کانال‌های آبرسانی و اشیای ارزشمند بسیاری شده است که نشان از پیشرفت و تمدن این منطقه در دوران باستان دارد. لایه‌های مختلفی از تمدن باستانی ایران کشف شده که هر کدام بیان‌کننده حکایاتی باشکوه و جالب از امپراتوری‌های گذشته ایران هستند. از زمان حکومت مادها، بقایایی از کاخ‌ها، معابد و سایر بناها، به همراه زیورآلات، سکه‌ها، طلاها و لوح‌های سنگی کشف شده است. از دوران هخامنشیان، بقایای کاخ باشکوه داریوش اول و اشیای متعدد به دست آمده. همچنین، اشیای گران‌بهایی مانند طلاها، سکه‌ها و ظروف سفالی نیز از دوران ساسانیان کشف شده‌اند.

اهمیت تپه هگمتانه همدان از نگاه باستان‌شناسان

محمد شعبانی، باستان‌شناس همدانی، تأکید می‌کند که بسیاری از اشیای منسوب به هگمتانه شامل اشیاء زرین و سیمین هستند که تصاویر آنها در فضای مجازی منتشر شده است. با این حال، او اشاره می‌کند که بخش زیادی از این اشیاء در موزه‌ها و مجموعه‌های خارج از کشور نگهداری می‌شوند و بسیاری از آنها از کاوش‌های غیرعلمی یا فعالیت‌های عمرانی به دست آمده‌اند و نه از کاوش‌های مستند و علمی.

با این وجود، آنچه از کاوش‌های علمی هگمتانه به دست آمده، مستند و قابل استناد است و شامل تعداد زیادی از ظروف و اشیاء سفالی است که در موزه هگمتانه و موزه ایران باستان نگهداری می‌شوند. به گفته شعبانی، این اشیاء از نظر باستان‌شناسی، فرهنگی و تاریخی حتی به روی یک شیء سفالی نیز نمی‌توان قیمت گذاشت.

بخش‌های کاوش نشده و رازهای زیر خاک

با وجود سال‌ها کاوش، هنوز بخش زیادی از هگمتانه زیر خاک است. باستان‌شناسان می‌گویند رازهای زیادی در این مکان پنهان مانده است. برخی حتی بر این باورند که کاخ‌های پادشاهان ماد هنوز کشف نشده و کشف کامل این شهر نیاز به تحقیقات بیشتری دارد. این حقیقت، جذابیت تپه هگمتانه همدان را دوچندان می‌کند و نویدبخش کشفیات جدید در آینده است.

آثار کشف‌شده در هگمتانه: گنجینه‌ای از هویت ایرانی

تپه هگمتانه همدان با آثار تاریخی فراوانی که در آن کشف شده، شناخته می‌شود. هر یک از این آثار گویای بخشی از تاریخ غنی این منطقه و تمدن درخشان ایران‌زمین است. در ادامه به معرفی مهم‌ترین این گنجینه‌ها خواهیم پرداخت:

لوح‌های زرین و سیمین: اسناد پادشاهان هخامنشی

لوح‌های زرین و سیمین از جمله گران‌بهاترین اشیای تاریخی کشف‌شده در محوطه باستانی هگمتانه هستند. این لوح‌ها نه تنها به دلیل جنس‌شان، بلکه به دلیل کتیبه‌های میخی حک‌شده بر روی آنها، اسناد مکتوبی از دوران‌های تاریخی محسوب می‌شوند و از نظر ارزش تاریخی و فرهنگی بی‌بدیل‌اند.

• لوح زرین ارشام: این لوح ارزشمند در سال ۱۳۰۷ شمسی (۱۹۲۸ میلادی) در حین پی‌کنی خانه‌ای در تپه هگمتانه کشف شد. لوح زرین ارشام با ابعاد ۸ در ۱۳ سانتی‌متر و از طلای ناب ساخته شده است و دارای ۱۴ سطر به خط میخی پارسی باستان است. متن آن شامل نیایش اهورامزدا و ستایش ارشام، شاه بزرگ پارس، به عنوان پسر آریارمنه هخامنشی است. این لوح در حال حاضر در مجموعه خصوصی مارسل ویدال در ایالات متحده آمریکا نگهداری می‌شود.
• لوح زرین آریارمنه: این لوح طلایی با ابعاد ۱۲ در ۸ سانتی‌متر و ۱۰ سطر به خط میخی پارسی باستان، در سال ۱۳۰۹ شمسی (۱۹۳۰ میلادی) در همدان کشف شد. آریارمنه، پدربزرگ داریوش بزرگ، در این کتیبه خود را «شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه در پارس» معرفی می‌کند و از اهورامزدا سپاسگزاری می‌نماید. اما نکته جالب اینجاست که برخی پژوهشگران اصالت این لوح را مورد تردید قرار داده‌اند، زیرا استفاده از القاب «شاه بزرگ» و «شاه شاهان» برای او که احتمالاً یک فرمانروای محلی تحت سلطه مادها بوده، غیرمعمول است. این لوح در موزه برلین نگهداری می‌شود.
• لوح‌های داریوش دوم: دو لوح زرین منسوب به داریوش دوم، نهمین شاه هخامنشی، در کاوش‌های تپه هگمتانه کشف شده است. این الواح با ابعاد ۲۰.۵ در ۱۸.۵ سانتی‌متر (۲۳ سطر) و ۱۶.۲ در ۱۳ سانتی‌متر (۲۹ سطر) به خط میخی نوشته شده‌اند. متن کتیبه‌ها به سه زبان پارسی باستان، ایلامی و بابلی است و در آن‌ها داریوش دوم از اهورامزدا به عنوان خدای بزرگ یاد کرده و برای پادشاهی‌اش سپاسگزاری می‌کند. این لوح‌ها که زمانی در خارج از کشور نگهداری می‌شدند، پس از پیگیری‌های سازمان میراث فرهنگی به ایران بازگردانده شده و اکنون در موزه ملی ایران (موزه ایران باستان) نگهداری می‌شوند.

جام‌های طلایی و کاسه‌های سیمین: هنر فلزکاری باستانی

هنر فلزکاری در دوران هخامنشی به اوج خود رسید و نمونه‌های بی‌نظیری از آن در هگمتانه کشف شده است. این آثار، نه تنها از نظر هنری بلکه از نظر تاریخی نیز بسیار ارزشمند هستد.

• جام طلایی (ریتون) سر شیر بالدار: این جام طلایی، معروف به ریتون، یکی از شاخص‌ترین اشیای مکشوفه است و به دوره هخامنشی (حدود ۵۰۰ سال پیش از میلاد) بازمی‌گردد. ریتون به شکل سر شیر با بال‌های پرنده طراحی شده و وزن آن حدود ۱۹۳۰ گرم و ابعاد آن ۲۹.۹ در ۱۹ سانتی‌متر است. این تکوک زرین هخامنشی به احتمال زیاد یک ظرف تشریفاتی شاهانه بوده و از دو بخش جام قیف‌مانند و بدنه شیر بالدار تشکیل شده است. بال‌های شیر با ظرافت بی‌نظیری از دو ورق طلا ساخته شده‌اند و دهان شیر باز است که زبان و دندان‌هایش قابل مشاهده است. این اثر بی نظیر در جریان کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه باستانی هگمتانه در همدان کشف شده و در ایران و دنیا شهرت فراوانی دارد.
• کاسه سیمین: این کاسه‌ها نیز متعلق به دوره هخامنشی هستند و با نقوش ظریف و کتیبه‌هایی به خط میخی مزین شده‌اند. این آثار، علاوه بر کاربری روزمره، جایگاه اجتماعی و فرهنگی صاحبان خود را نشان می‌دادند. در شهریور ۱۴۰۲، این جام و کاسه، به صورت موقت در موزه هگمتانه به نمایش درآمدند.
• جام نقره اردشیر یکم: این جام نقره‌ای با قطر دهانه حدود ۲۶.۷ سانتی‌متر، در لبه داخلی خود دارای کتیبه‌ای به خط میخی است که به اردشیر شاه بزرگ، پسر خشایارشا، منسوب است. این اثر هنری، مهارت صنعتگران هخامنشی در ساخت ظروف نقره‌ای را نشان می‌دهد. امروزه، این جام در موزه متروپولیتن نیویورک نگهداری می‌شود.

پایه ستون سنگی اردشیر دوم هخامنشی

در محوطه باستانی هگمتانه، پایه‌ستونی سنگی متعلق به اردشیر دوم هخامنشی کشف شده که اهمیت تاریخی و فرهنگی ویژه‌ای دارد. این ستون مربعی‌شکل به طول ۹۳ سانتی‌متر از یک سنگ یک‌تکه ساخته شده و حاوی کتیبه‌ای به خط میخی است. در این کتیبه، اردشیر دوم برای نخستین بار در کنار نام اهورامزدا، از ایزدبانو آناهیتا و ایزد میترا نیز یاد کرده است. این پایه ستون، پس از کشف در سال ۱۳۱۴، به موزه ایران باستان منتقل شد. ته ستون دیگری نیز منتسب به اردشیر دوم با کتیبه‌ای مشابه در تملک شخصی در انگلستان است.
سایر یافته‌ها:

علاوه بر این آثار شاخص، کاوش‌ها در تپه هگمتانه منجر به کشف اشیاء دیگری نیز شده است، از جمله:

• کوزه‌های سفالی و خمره‌ها
• سکه‌های مفرغی
• مهرهای استامپی سنگی و شیشه‌ای
• سرپیکان‌های مفرغی
• پیکره‌های انسانی از جنس سفال
• سنگ‌نگاره‌های زرین
• بقایای ساختمان‌هایی با معماری منظم شامل حیاط، اتاق‌ها و انبارها
• گورستان‌های مربوط به دوران پارتی و اسلامی، از جمله تدفین‌ها در تابوت‌های سفالی

این اشیاء، که برخی از آنها در موزه هگمتانه و موزه ایران باستان نگهداری می‌شوند، نمایانگر تمدن پیشرفته و فرهنگ غنی ساکنان این منطقه در طول تاریخ از دوران مادها تا حکومت‌های پس از اسلام هستند. اگر قصد دارید عکس تپه هگمتانه و این آثار بی‌نظیر را مشاهده کنید، بازدید از موزه هگمتانه را از دست ندهید.

قیمتی‌ترین آثار کشف شده از تپه هگمتانه همدان

وقتی صحبت از قیمتی‌ترین آثار کشف شده از تپه هگمتانه همدان می‌شود، باید به دو جنبه “ارزش مادی” و “ارزش تاریخی-فرهنگی” توجه کرد. بسیاری از اشیای کشف شده در هگمتانه، به ویژه آثار زرین و سیمین، چنان ارزش بی‌نظیری دارند که قابل قیمت‌گذاری نیستند. این آثار، نه تنها به دلیل جنس گران‌بهایشان (طلا و نقره ۲۴ عیار)، بلکه به دلیل ارزش تاریخی، فرهنگی و هنری خود، در تاریخ ایران باستان و حتی در سطح جهان بی‌نظیر محسوب می‌شوند.

ریتون طلایی شیر بالدار اکباتان، نمونه‌ای برجسته از این آثار است که شهرت جهانی دارد. این جام آیینی و تشریفاتی که با ظرافت بی‌مانندی ساخته شده، نمادی از هنر و فرهنگ دوره هخامنشیان است و از نظر استادی و زیبایی هنری، جایگاهی ویژه دارد.

علاوه بر ریتون، لوح‌های زرین و سیمین داریوش دوم، ارشام و آریارمنه نیز از جمله گران‌بهاترین یافته‌ها هستند. همانطور که اشاره شد، این الواح نه تنها از طلای ناب ساخته شده‌اند، بلکه حاوی کتیبه‌های میخی هستند که اسناد مکتوبی از دوران پادشاهان هخامنشی محسوب می‌شوند. به گفته باستان‌شناسان، هفت لوح طلا و نقره به تنهایی قابل ارزش‌گذاری نیستند و سند مکتوبی از یک دوره تاریخی مهم برای یک کشور به شمار می‌روند.

متاسفانه، بسیاری از این اشیاء زرین و سیمین منسوب به هگمتانه در موزه‌ها و مجموعه‌های خصوصی خارج از کشور نگهداری می‌شوند. این اتفاق عمدتاً به دلیل کشف آنها در کاوش‌های غیرعلمی قدیمی یا فعالیت‌های عمرانی در شهر بوده که در پی آن، اشیاء توسط حفاران

غیرمجاز یا افراد مشکوک یافت شده و سپس ادعا شده که از محوطه هگمتانه به دست آمده‌اند. این امر باعث شده که بسیاری از این گنجینه‌های بی‌نظیر، از دسترس مستقیم مردم ایران خارج شوند.

با این حال، آثار ارزشمندی که از کاوش‌های علمی و مستند در تپه هگمتانه همدان به دست آمده‌اند، هرچند ممکن است به اندازه ریتون یا الواح زرین شهرت نداشته باشند، اما از نظر علمی و فرهنگی، ارزش بی‌شماری دارند. ظروف سفالی، مهره‌ها، پیکره‌ها و سایر یافته‌های خشتی و سنگی که در موزه هگمتانه نگهداری می‌شوند، هر کدام قطعه‌ای از پازل تاریخ ایران را کامل می‌کنند و شناخت ما را از زندگی، هنر و تمدن مردمان باستانی این سرزمین افزایش می‌دهند. این آثار، با تمام جزئیات‌شان، داستان‌های ناگفته‌ای از هویت و ریشه‌های فرهنگی ما را بازگو می‌کنند.

موزه هگمتانه

برای تکمیل بازدید از تپه هگمتانه همدان، حتماً باید از موزه هگمتانه دیدن کنید. این موزه، گنجینه‌ای ارزشمند از آثار کشف شده در محوطه باستانی هگمتانه و اطراف آن است و فرصتی بی‌نظیر برای آشنایی عمیق‌تر با تاریخ و تمدن کهن ایران را فراهم می‌کند.
موزه هگمتانه با مساحتی حدود ۶۰۰ متر مربع، در سال ۱۳۷۳ شمسی در میدان هفت تیر همدان، در شرق تپه باستانی هگمتانه و جنب گودال معروف به «گودال فرانسوی‌ها» افتتاح شد. ساختمان موزه که پیش‌تر بین سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۲۵ به عنوان مدرسه ۶ کلاسه «پرورش» فعالیت می‌کرد، پس از کشف آثار گران‌بها در این منطقه، در دهه ۵۰ شمسی به موزه موقت و سپس در سال ۱۳۷۳ به موزه رسمی تبدیل شد. این موزه شامل یک سالن اصلی، یک سرسرای عمومی، دو راهرو و بیش از ۲۰۰ اثر ارزشمند است.
بخش‌های مختلف موزه هگمتانه:

• دفتر موزه: این بخش که در راهروی سمت چپ سالن مرکزی قرار دارد، به عنوان مرکز اطلاعات و مدیریت موزه عمل می‌کند. مسئولان این دفتر آماده پاسخ‌گویی به سوالات بازدیدکنندگان، ارائه اطلاعات مفید و هماهنگی بازدیدهای گروهی و برنامه‌های آموزشی هستند.
• کارگاه مرمت: کارگاه مرمت با مساحتی حدود ۴۰ متر مربع، مجهز به تجهیزات پیشرفته آزمایشگاهی است و نقش حیاتی در حفظ و نگهداری آثار باستانی مجموعه ایفا می‌کند. در این کارگاه، اشیای تاریخی متعددی از جمله مفرغ‌ها و سفال‌ها مرمت شده‌اند.
• کارگاه عکاسی: این کارگاه به منظور مستندسازی و ثبت دقیق اشیای باستانی و فعالیت‌های موزه، نقش مهمی در حفظ و ارائه میراث فرهنگی دارد. تصاویر باکیفیتی که در این کارگاه تهیه می‌شوند، برای اهداف پژوهشی، آموزشی و نمایشگاهی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

• کتابخانه: کتابخانه موزه هگمتانه بخشی مهم از مجموعه فرهنگی است که منابع پژوهشی در زمینه‌های تاریخ، باستان‌شناسی و میراث فرهنگی را به علاقه‌مندان ارائه می‌دهد. کتاب‌ها به سه دسته‌بندی کلی تاریخ، معماری و باستان‌شناسی تقسیم می‌شوند.

• بخش تاریخی: آثار تاریخی به دست آمده از کاوش‌های تپه هگمتانه و سایر مناطق اطراف، در راهروی غربی، تالار و بخشی از سرسرا به نمایش گذاشته شده‌اند.

از جمله مهم‌ترین آثار این بخش می‌توان به:

• پایه ستون‌های کاخ‌های هخامنشی
• سر گاو سفالی متعلق به دوره هخامنشی
• مهرهای استامپی سنگی و ظروف شیشه‌ای
• سرپیکان‌های مفرغی و پیکره‌های انسانی از جنس سفال
• انواع سنگ‌های تزئینی، مهره‌های قدیمی، سرستون‌های سنگی و خشت‌های چهارگوش
•  ظروف سفالی مانند کاسه، کوزه و خمره قدمت این اشیاء به دوره‌های هخامنشی، ساسانی و اشکانی و همچنین نیمه دوم هزاره اول پیش از میلاد مسیح (عموماً حکومت مادها) تا بعد از نیمه اول بعد از میلاد مسیح (حکومت‌های پس از اسلام) بازمی‌گردد. این آثار از دروازه شیر سنگی، روستای شیرین و دبیرستان ابن‌سینا کشف شده‌اند.

بخش اسلامی: این بخش در راهروی شرقی و قسمتی از سرسرا به نمایش آثار به دست آمده از سطح استان همدان اختصاص دارد. از جمله آثار مهم این بخش می‌توان به:

•  سنگ قبرهای مربوط به دوره اسلامی
• نقوش خوشنویسی به سبک‌های مختلف اسلامی
• تابوت‌ها و ظروف سفالی متعلق به دوران اسلامی
• آثار خطی به زبان‌های عربی و فارسی (کوفی، ثلث، نستعلیق)

درب‌های چوبی و سنگی با نقوش زیبا و تزئینات اسلامی عموم آثار تاریخی بخش اسلامی از مناطقی مانند اسدآباد و برج قربان کشف شده‌اند و متعلق به دوره‌های اسلامی اولیه، میانه، متأخر و معاصر هستند.

مسیر دسترسی به هگمتانه

دسترسی به تپه هگمتانه همدان بسیار آسان است، زیرا این محوطه باستانی در قلب شهر زیبا و تاریخی همدان قرار دارد. برای سهولت در برنامه‌ریزی سفرتان، در ادامه جزئیات مسیر دسترسی به هگمتانه را شرح می‌دهیم:

آدرس دقیق تپه هگمتانه:

استان همدان، همدان، انتهای خیابان اکباتان، میدان اکباتان، پایگاه ملی میراث فرهنگی و گردشگری هگمتانه.

لوکیشن تپه هگمتانه

دسترسی با وسایل نقلیه عمومی یا شخصی:

• از میدان اصلی شهر: تپه هگمتانه فاصله چندانی با میدان اصلی شهر یعنی میدان امام خمینی (ره) ندارد. برای رسیدن به آن، می‌توانید از میدان امام خمینی وارد خیابان باباطاهر شده و سپس مسیر خود را تا بلوار علویان و میدان اکباتان ادامه دهید. در نهایت، با ورود به خیابان اکباتان، به ورودی اصلی مجموعه خواهید رسید.
• تاکسی و ماشین شخصی: بازدیدکنندگان می‌توانند از طریق تاکسی‌های خطی یا ماشین شخصی خود را به خیابان هگمتانه (اکباتان) برسانند.
• پارکینگ: پارکینگ‌هایی نیز در نزدیکی محوطه برای خودروهای شخصی در نظر گرفته شده است که خیال شما را از این بابت راحت می‌کند.

ساعات بازدید از تپه هگمتانه

برای برنامه‌ریزی بهتر بازدید از تپه هگمتانه همدان، اطلاع از ساعات کاری بسیار مهم است. این محوطه باستانی، در طول فصول مختلف سال، ساعات کاری متفاوتی دارد.

• نیمه اول سال (بهار و تابستان): تپه هگمتانه معمولاً از ساعت ۹ صبح تا ۷ عصر (۱۹:۰۰) برای بازدید عموم باز است.
• نیمه دوم سال (پاییز و زمستان): در این فصول، ساعات کاری کمی کوتاه‌تر می‌شود و معمولاً از ساعت ۹ صبح تا ۵ عصر (۱۷:۰۰) می‌توانید از این مکان دیدن کنید.

موزه هگمتانه نیز در تمامی روزهای هفته به جز عصرهای دوشنبه باز است. ساعات کاری کتابخانه موزه نیز از ۸ صبح تا ۱۴ بعدازظهر است.

مدت زمان مورد نیاز برای بازدید:

تپه هگمتانه به قدری متنوع و جذاب است که می‌توانید ساعت‌ها در آن مشغول شوید و از هر گوشه آن داستانی از تاریخ را بشنوید. برآورد کلی از زمان بازدید مسافران از تپه هگمتانه همدان بین ۳ تا ۴ ساعت است. با این حال، اگر شما از علاقه‌مندان جدی تاریخ و باستان‌شناسی هستید، ممکن است بازدید شما از این مکان، بیشتر از زمان ذکر شده به طول بینجامد. برای بازدید کامل از بخش‌های مختلف این شهر باستانی، از جمله محوطه و موزه، ۲ تا ۴ ساعت زمان نیاز خواهید داشت.
پس با برنامه‌ریزی دقیق، می‌توانید بهترین استفاده را از زمان خود ببرید و سفری فراموش‌نشدنی را در هگمتانه همدان تجربه کنید.

بهترین فصل و ساعت برای عکاسی از تپه هگمتانه

اگر به دنبال ثبت عکس تپه هگمتانه و خلق تصاویری زیبا و به یادماندنی هستید، انتخاب بهترین فصل و ساعت برای عکاسی از تپه هگمتانه می‌تواند تفاوت زیادی ایجاد کند.
بهترین فصل برای عکاسی:

• بهار و تابستان: بهترین زمان برای سفر به هگمتانه در همدان، فصل‌های بهار و تابستان است. در این دوره زمانی، هوای معتدل و دلپذیر منطقه، شرایط مناسبی برای بازدید و عکاسی فراهم می‌کند.
• اواسط اردیبهشت تا شهریور: در فصل تابستان، به‌ویژه از اواسط اردیبهشت‌ماه تا شهریور، همدان هوای گرم و آفتابی دارد که برای گردشگران و عکاسان بسیار مناسب است. آسمان آبی و نور کافی، به شما کمک می‌کند تا جزئیات معماری و طبیعت اطراف را به خوبی ثبت کنید.
• اوایل بهار، پاییز و زمستان: در اوایل بهار ممکن است هوا تا حدودی سرد باشد. در فصل پاییز و زمستان نیز احتمال بارش برف و باران وجود دارد و هوای سرد می‌تواند بازدید و عکاسی را دشوار کند. با این حال، اگر به دنبال مناظر متفاوت و کمتر دیده شده از تپه هگمتانه همدان در پوشش برف یا با رنگ‌های پاییزی هستید، این فصول نیز می‌توانند جذاب باشند، به شرطی که لباس گرم و تجهیزات مناسب به همراه داشته باشید.

بهترین ساعت برای عکاسی:

اوایل صبح و اواخر عصر (ساعات طلایی): از نظر حرفه‌ای عکاسی، ساعات اولیه صبح پس از طلوع آفتاب و ساعات پایانی عصر قبل از غروب آفتاب (معروف به ساعت طلایی) بهترین زمان برای عکاسی هستند. در این زمان‌ها:

• نور ملایم و گرم: نور خورشید زاویه کمتری دارد و رنگ‌های گرم‌تری به سوژه می‌بخشد که باعث ایجاد سایه‌های بلند و عمق بیشتر در عکس می‌شود.
• کنتراست کمتر: نور ملایم‌تر، کنتراست شدید را کاهش می‌دهد و جزئیات بیشتری را در سایه‌ها و نقاط روشن حفظ می‌کند.
• جمعیت کمتر: معمولاً در این ساعات، تعداد بازدیدکنندگان کمتر است و شما فرصت بیشتری برای ثبت کادرهای بی‌نقص و بدون شلوغی خواهید داشت.
• اواسط روز: در اواسط روز، به خصوص در تابستان، نور خورشید بسیار شدید و مستقیم است. این نور می‌تواند سایه‌های تند و کنتراست بالا ایجاد کند که برای عکاسی از بناهای تاریخی که جزئیات زیادی دارند، چندان مناسب نیست. با این حال، برای ثبت نماهای کلی و چشم‌اندازهای وسیع، ممکن است همچنان قابل استفاده باشد.

با در نظر گرفتن این نکات، می‌توانید زیباترین عکس تپه هگمتانه را ثبت کنید و خاطرات سفر خود را جاودانه سازید.

چرا بازدید از تپه هگمتانه همدان پیشنهاد می‌شود؟

همدان ۱۸ به شما اطمینان می‌دهد که بازدید از تپه هگمتانه همدان، تجربه‌ای نیست که بتوان به راحتی از آن گذشت. دلایل متعددی وجود دارد که این محوطه باستانی را به یکی از ضروری‌ترین مقاصد سفر در ایران تبدیل می‌کند:

• قدمت چند هزار ساله و هویت تاریخی ایران: هگمتانه با قدمتی بیش از ۳۰۰۰ سال، یکی از کهن‌ترین تپه‌های ایران است. این مکان به عنوان پایتخت ایران در سال‌های دور شناخته شده و نشانگر هویت تاریخی ایران‌زمین است. هر گوشه از آن، بازگوکننده تاریخ و پیشینه ایران بزرگ است و با بازدید از آن، با بخش مهمی از ریشه‌های تمدن آریایی آشنا می‌شوید.
• یکی از مهم‌ترین آثار تاریخ ایران و جهان: تپه هگمتانه نه تنها برای ایران، بلکه در سطح جهانی از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. حفاری‌های صورت گرفته در این تپه، آثار بسیار مهمی را در سطح جهانی کشف کرده است.
• آشنایی با کهن‌ترین دوره تمدن بشری و شهر زیرزمینی بی‌نظیر: با بازدید از هگمتانه، شما نظاره‌گر یک بنای تاریخی با تمدن بشری در سال‌های بسیار دور خواهید بود. این تپه، شهری زیرزمینی بی‌نظیر را در خود جای داده که کاوش‌ها به تدریج پرده از رازهای آن برمی‌دارند.
• تجربه‌ای منحصر به فرد و دل‌انگیز: بازدید از این تپه باستانی، فرصتی را برای شما فراهم می‌کند تا سفری به اعماق تاریخ ایران باستان داشته باشید و با تمدن کهن کشور خود بیشتر آشنا شوید. این تجربه، منحصر به فرد است و خاطره‌ای دل‌انگیز از سفرتان را رقم خواهد زد.
• ثبت جهانی یونسکو: تپه هگمتانه با تلاش‌های مستمر و پیگیری‌های فراوان، به عنوان بیست‌وهشتمین اثر ایران، در تاریخ ۶ مرداد ۱۴۰۳ (۲۰۲۴ میلادی) به فهرست میراث جهانی یونسکو اضافه شد. این ثبت جهانی نه تنها به حفظ و معرفی این میراث ارزشمند کمک می‌کند، بلکه باعث جذب بیشتر گردشگران و توسعه اقتصادی منطقه نیز خواهد شد.
• معماری و شهرسازی پیشرفته: معماری منظم، معابر سنگ‌فرش‌شده، و شبکه آبرسانی پیشرفته هگمتانه، نشان‌دهنده نبوغ مهندسی و شهرسازی مردمان باستان است. مشاهده هفت قلعه تو در تو و بقایای خانه‌های مسکونی، درکی عمیق از سبک زندگی و ساختارهای دفاعی آن دوران به شما می‌دهد.
• موزه گنجینه آثار: موزه هگمتانه مجموعه‌ای بی‌نظیر از آثار کشف شده از این تپه، از جمله الواح زرین، جام‌های طلا و نقره، و اشیاء سفالی را در خود جای داده است. این موزه، مکمل بازدید شما از محوطه باستانی خواهد بود و اطلاعات ارزشمندی را در اختیارتان قرار می‌دهد.

در مجموع، تپه هگمتانه همدان تنها یک مقصد گردشگری نیست، بلکه پنجره‌ای است رو به اعماق تاریخ؛ تاریخی که همیشه مایه افتخار ایرانیان بوده است. با قدم زدن در این شهر کهن، فرصتی برای لمس عظمت پیشینیان خود خواهید یافت و چه‌بسا صدای زندگی را که در گذر قرن‌ها همچنان باقی مانده را با گوش دل بشنوید.

ثبت جهانی تپه هگمتانه

تپه هگمتانه همدان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین و کهن‌ترین محوطه‌های باستانی ایران، همواره مورد توجه پژوهشگران، گردشگران و دوستداران تاریخ بوده است. این تپه تاریخی که روزگاری پایتخت مادها و بخشی از شکوه هخامنشیان و ساسانیان را در خود جای داده، در سال‌های اخیر در فهرست آثار پیشنهادی ایران برای ثبت جهانی یونسکو قرار گرفته است.
ثبت جهانی هگمتانه نه تنها به معنی شناخته‌شدن ارزش‌های تاریخی و فرهنگی آن در سطح بین‌المللی است، بلکه می‌تواند تحولی بزرگ در صنعت گردشگری همدان به‌وجود آورد. با تحقق این ثبت، تپه هگمتانه در کنار آثاری همچون تخت جمشید، بیستون و میدان نقش جهان اصفهان، به‌عنوان بخشی از میراث مشترک بشری معرفی خواهد شد.

اهمیت ثبت جهانی تپه هگمتانه

• حفاظت بیشتر: با ثبت جهانی، روند مرمت و حفاظت از آثار تاریخی این مجموعه سرعت و کیفیت بیشتری پیدا می‌کند.
• جذب گردشگر خارجی: گردشگران بین‌المللی علاقه‌مند به آثار جهانی یونسکو، بازدید از هگمتانه را در برنامه سفر خود قرار خواهند داد.
• اعتبار جهانی برای همدان: ثبت جهانی این اثر، جایگاه همدان را به‌عنوان یکی از قطب‌های فرهنگی ایران تثبیت می‌کند.
• توسعه اقتصادی: رونق گردشگری باعث افزایش درآمد بومیان و رشد صنایع دستی و خدمات گردشگری خواهد شد.

توصیه‌های کاربردی برای بازدید از هگمتانه

برای داشتن یک تجربه کامل، لذت‌بخش و مسئولانه از بازدید از تپه هگمتانه همدان، همدان ۱۸ چند توصیه مهم برای شما دارد:

• استفاده از راهنما: برای درک بهتر تاریخ و فرهنگ هگمتانه و آشنایی بیشتر با آثار و بناهای تاریخی این مکان با عظمت، استفاده از یک همراه و یا راهنما به شدت پیشنهاد می‌شود. یک راهنمای محلی می‌تواند اطلاعات جامع‌تر و باارزشی را ارائه دهد که شاید خود به تنهایی متوجه آن‌ها نشوید.
• لباس و تجهیزات مناسب: با توجه به تغییرات شرایط جوی در فصول مختلف، لباس مناسب با فصل سفر و شرایط جوی احتمالی به همراه داشته باشید.

• در فصول گرم: کلاه، عینک آفتابی و کرم ضد آفتاب ضروری است.
• در فصول سرد: لباس گرم و ضد باران توصیه می‌شود.
• کفش راحت: از آنجا که نیاز به پیاده‌روی در محوطه بزرگ تپه هگمتانه خواهید داشت، پوشیدن کفش راحت و مناسب ضروری است.

• احترام به میراث فرهنگی: هنگام بازدید از این مجموعه، به آثار باستانی احترام بگذارید و از آسیب رساندن به آن‌ها خودداری کنید. هر یک از این آثار، بخش جدایی‌ناپذیری از هویت ملی ما هستند. رعایت قوانین و مقررات محلی نیز ضروری است.
• ملاحظات زیست‌محیطی: زباله‌های خود را در محوطه رها نکنید و توجه خود را به سطل‌های زباله معطوف کنید. حفظ نظافت محیط، وظیفه همه ماست تا این میراث برای آیندگان نیز باقی بماند.
• آب کافی و خوراکی سبک: به خصوص در فصول گرم، همراه داشتن آب کافی و مقداری خوراکی سبک می‌تواند به شما در طول بازدید کمک کند.
• دوربین عکاسی: حتماً دوربین عکاسی خود را به همراه داشته باشید تا بتوانید عکس تپه هگمتانه و خاطرات زیبای این سفر را ثبت کنید. به نکات مربوط به بهترین زمان برای عکاسی نیز توجه کنید.

با رعایت این توصیه‌ها، نه تنها سفری لذت‌بخش‌تر خواهید داشت، بلکه به حفظ و نگهداری این گنجینه بی‌نظیر برای نسل‌های آینده نیز کمک خواهید کرد.

هگمتانه، قلب تپنده تاریخ ایران زمین

در پایان این سفر تاریخی با همدان ۱۸، به روشنی درمی‌یابیم که هگمتانه فراتر از یک تپه باستانی است؛ این سرزمین افسانه‌ها و شکوه بی‌پایان، پایتخت دائمی مادها و پایتخت تابستانی هخامنشیان و اشکانیان و شهری کلیدی در دوره ساسانیان بوده است. تپه هگمتانه همدان همان جایی است که تمدن، فرهنگ و هنر ایرانیان به زیبایی تبلور یافته است. از هفت قلعه تو در تو و شبکه آبرسانی پیشرفته‌اش گرفته تا لوح‌های زرین و معماری باشکوه کلیساها و واحدهای مسکونی آن، همه و همه گواهی بر عظمت این کهن‌شهر آریایی هستند.

بازدید از هگمتانه، با وجود ثبت جهانی‌اش در یونسکو، تنها یک گشت و گذار ساده نیست، بلکه پنجره‌ای است رو به اعماق تاریخ؛ تاریخی که همواره مایه افتخار و البته حسرت ایرانیان بوده است. با قدم زدن در این شهر کهن، فرصتی برای لمس عظمت پیشینیان خود خواهید یافت و چه‌بسا صدای زندگی را که در گذر قرن‌ها همچنان باقی مانده را با گوش دل بشنوید.

همدان ۱۸ به شما پیشنهاد می‌کند که فرصت بازدید از این مهد تمدن را از دست ندهید. تپه هگمتانه همدان، گنجینه‌ای است که شما را به سفری بی‌نظیر در گذر تاریخ دعوت می‌کند. بیایید با هم این میراث ارزشمند را کشف و برای آیندگان حفظ کنیم. این داستان، تازه آغاز راه است.